Je mag zijn wie je bent, dat is goed genoeg

Eén op de vier Belgen krijgt ooit te maken met psychische problemen. En toch durven we er niet over te praten. Te Gek!? wil daar iets aan doen. Anse, Maarten, Hanne, Saya en Liisa doorbreken samen met Ish Ait Hamou het taboe. Hun verhalen zijn aangrijpend, mooi, echt. Bij je CM-ledenblad - Visie van 9 december of cm.be van 14 december - zit een extra katern over geestelijke gezondheid, kunstig samengesteld door de vijf jongeren en Ish.


Ish Ait Hamou over geestelijke gezondheid

'Je moet een deur hebben om je gevoelens te uiten'

Hij blijft hoopvol. Ish Ait Hamou (29) is choreograaf en auteur. En hij grijpt elke kans om mee het maatschappelijk debat te voeren. Ook over geestelijke gezondheid. Dat bewees hij met de novelle die hij voor Te Gek!? schreef. En met dit gesprek. ‘Je bent wie je bent, daar mag je trots op zijn. En wat niet goed lukt, maakt je uiteindelijk sterker.’ Over praten en luisteren, en een ijzersterk geloof in jongeren.

> Uit Visie 9 december en cm.be 14 december > Tekst: Anneleen Vermeire > Foto's: Guy Puttemans

Met een special willen CM en Te Gek!? jongeren een hart onder de riem steken. Het is oké als het niet altijd goed met je gaat. Hoe blik jij terug op je tienerjaren? Had jij het soms moeilijk?

Ish Ait Hamou: ‘Ik ben een doorsnee kerel. Ik heb dingen meegemaakt die de meeste mensen meemaken. Ook ik heb moeten zoeken naar mezelf. Dat was soms moeilijk. Mijn ouders zijn vanuit Marokko naar België verhuisd. Ik ben hier geboren. Maar die multiculturele opvoeding was een uitdaging. Want, wat neem je mee uit beide culturen? Vooral als tiener op de middelbare school liep het niet altijd vlot. Maar ik heb veel geleerd doorheen de jaren. Ik heb veel mensen ontmoet. Zij hebben me allemaal helpen zoeken naar mezelf, hebben me geleerd mezelf te beschermen tegen wat mijn zoektocht moeilijk maakt, tegen onzekerheden die je jezelf vaak aanpraat.’

Denk je veel na over wie je bent en wat je doet?

‘Ik denk heel veel na. Net om zeker te zijn van wie ik ben en van wat ik belangrijk vind. Ik wil mijn eigen mening en waarden niet verwaarlozen. Niet twijfelen aan mezelf. Ik weet dat ik even waardevol ben als een ander. Die zoektocht naar mezelf blijft ook nu voortduren. Ik heb nog steeds veel te leren. We leven in een samenleving die je altijd wijst op wat je niet goed doet. Ik wil mezelf wijzen op wat ik wel goed doe. Ik hou wat me bezighoudt niet voor mezelf. Door te schrijven maken mensen kennis met mijn gedachten. Mijn personages vertellen wat ik ervaar. Dat deel ik met mijn publiek. Weet je, je mag je niet opsluiten. Als je met iets zit, blijft dat hangen. Als je gevoelens negeert, komen ze ooit toch naar boven. Of het nu dans is of een blog of een boek, je moet een deur hebben om je gevoelens te uiten.’

'Of het nu dans is of een blog of een boek, je moet een deur hebben om je gevoelens te uiten.'

Vind jij het moeilijk om te praten over je gevoelens? Voor veel jongeren is dat niet evident.

‘We antwoorden allemaal ça va als iemand vraagt hoe het gaat. Waar komt dat toch vandaan, dat idee om niet te durven zeggen dat het niet ok is? We leven in een tijd waar je sterk moet zijn. Ik praat heel gemakkelijk, zeker over dingen waar iemand anders mee zit. Over mijn eigen twijfels en problemen sprak ik vroeger nooit. Het werd soms zo erg dat ik in bed kon liggen piekeren, panikeren zelfs, moeilijk kon ademhalen. Ik wist niet waar die angst vandaan kwam. Nu weet ik dat ik de dingen te veel voor mezelf hield. Door met vrienden te praten, besefte ik dat je gevoelens niet mag negeren. Ik ben beginnen schrijven, ik heb veel gepraat met mensen die ik vertrouwde. Ik denk niet dat je over alles met iedereen kunt praten. Je hebt mensen nodig van wie je weet dat ze je zullen begrijpen.’

Is dat de boodschap van je novelle Als je iemand verliest die je niet kan verliezen, die je schreef voor de Te Gek!?-campagne? Praat erover?

‘Ja. Het is altijd mijn droom geweest om te schrijven over een thema als geestelijke gezondheid. Een volwaardig verhaal waarin ik echt kan focussen op de dingen die ik voel. Ik wilde twee personages uitwerken die een stem geven aan hun gevoelens en problemen. Ik wilde mensen warm maken om dat ook te doen. Ik geloof dat mijn boodschap als verhaal ook beter overkomt. Dat komt makkelijker binnen bij mensen.’

Moeten we allemaal meer bezig zijn met onszelf en met hoe we ons voelen?

‘Net zoals je veel tijd investeert in je studies of je job, moet je veel tijd steken in jezelf als persoon. Alleen als je er zelf staat, kun je iets betekenen voor anderen. Er is een bepaalde druk om te presteren, om dingen bereiken. Maar het mag niet enkel werkenwerkenwerken zijn. Je mag jezelf niet vergeten, jezelf niet voorbij lopen. Anders komt er ooit een moment waarop je de dingen niet meer de baas zal kunnen. Dan wordt het heel moeilijk om eruit te geraken.’

Op welke manier ben je al in contact gekomen met het thema geestelijke gezondheid en de geestelijke gezondheidszorg?

‘Door wat ik doe, kan ik met veel mensen praten. Lezers die me vertellen hoe moeilijk ze het hebben, mensen die reageren op mijn berichten op sociale media en zo hun ervaringen delen. Ik merk dat iedereen zijn eigen verhaal heeft. Iedereen zit wel met iets. Wat voor de ene niets is, is voor iemand anders net heel moeilijk. We gaan allemaal anders om met wat we meemaken. Dat betekent niet dat de ene zwakker is dan de andere. Als we met iemand praten, moeten we ons inleven in die persoon. Het gaat over wat die persoon op dat moment ervaart. Ik hoorde van de jongeren hier het verhaal van een meisje dat vertelde dat ze zelfmoord wilde plegen omdat haar vriendje het had uitgemaakt. Als anderen zeggen moet je daar nu zelfmoord voor plegen?, dan zijn we te hard voor elkaar. Je weet niet hoe zo’n gebroken hart aanvoelt voor iemand. Misschien speelde er nog veel meer mee. Zo’n reacties houden ons tegen om het over onze gevoelens te hebben. Je wilt niet zwak overkomen. We moeten milder zijn voor elkaar en voor onszelf.’

‘We gaan allemaal anders om met wat we meemaken. Dat betekent niet dat de ene zwakker is dan de andere.'

Zijn we dan echt zo hard?

‘Ja, toch wel. Het verrast mij eigenlijk niet dat zoveel mensen het moeilijk hebben. De impact van onze samenleving, van prestatiedruk, van sociale media is groot. We zijn bezig met dingen die niet zo belangrijk zijn, dat kruipt onder ons vel. Ik heb ooit een jongen van vijftien ontmoet. Hij leek 25. Hij ging naar de fitness, zag er gelukkig uit, leek populair. Maar op een bepaald moment werd het hem te veel, hij kraakte. Er wordt te veel aandacht besteed aan onbelangrijke dingen, te weinig aan de persoon. Ik denk dat we allemaal heel goed weten wat er aan de hand is. Soms vraag ik me af of problemen echt moeilijk bespreekbaar zijn, of dat we er gewoon niet over willen praten. Mensen krijgen er de kans gewoon niet toe. Op school bijvoorbeeld, een plaats waar zoveel ruimte is om problemen bespreekbaar te maken. Maar het gebeurt er amper.’

Jongeren krijgen wel eens te horen dat ze zich erover moeten zetten, dat het allemaal zo erg niet is. Wat vind je van zo’n reacties?

‘Jongeren zijn veel meer bezig met de wereld dan vroeger. Vroeger was er geen internet, waren er geen smartphones. Nu staan jongeren voortdurend in contact met de wereld. En iedereen heeft altijd zijn mening klaar. Dat maakt het veel complexer. Het verbaast mij niet dat jongeren al heel vroeg met bepaalde emoties worstelen. Onderschat bijvoorbeeld de gevolgen niet van wat je tegen elkaar op Facebook zegt.’

Zullen we het taboe rond geestelijke gezondheid de wereld uit krijgen?

‘Ik blijf hoopvol. En ik durf wedden dat de jongeren van vandaag de verandering kunnen brengen die nodig is. Met wat deze bende doet met Te Gek!?, psychische problemen bespreekbaar maken, is al een belangrijke stap gezet. Ik probeer ook mijn steentje bij te dragen. Ik wil mensen blijven samenbrengen. Ik wil blijven vertellen. Zo kan ik blijven zoeken naar wie ik ben en wat ik wil in het leven. Door te schrijven heb ik beseft dat we allemaal trots mogen zijn. Ook al zijn we niet allemaal in alles even goed. Dat doet er niet toe. We zijn wie we zijn en dat is goed.’

Taboes doorbreken

De Te Gek!?-novelle van Ish Ait Hamou, Als je iemand verliest die je niet kan verliezen, verscheen bij uitgeverij Manteau.

Het project Te Gek!? is een initiatief van het Psychiatrisch Ziekenhuis Sint-Annendael uit Diest. Al jaren doorbreekt Te Gek!? het stilzwijgen rond psychische problemen.

Ook CM neemt als gezondheidsfonds haar verantwoordelijkheid op. Het CM-aanbod rond geestelijke gezondheid vind je op www.cm.be/mentale-fitheid.

www.tegek.be www.cm.be/mentale-fitheid