CO-vergiftiging voorkomen
Wat is CO?
Koolstofmonoxide (CO) is een gas dat vrijkomt bij een onvolledige verbranding door gebrek aan zuurstof. Dit kan gebeuren bij alle brandstoffen (bv. kolen, gas, stookolie, hout, ...). CO tref je aan bij brand, in industriële rookgassen, maar ook in sigarettenrook en de uitlaat van een auto. Het is een kleurloos, reukloos en smaakloos gas.
Top >
Oorzaken
Een CO-vergiftiging komt meestal voor bij een combinatie van meerdere risico's. Mensen kunnen jarenlang met een risico leven en zich hiervan ook bewust zijn, zonder vergiftigd te worden. Als er dan een risico bijkomt, kan het voor hen wel eens minder goed aflopen.
Volgende oorzaken van CO-vergiftiging kunnen optreden.
Gebrek aan luchttoevoer
Tegenwoordig isoleren de mensen hun huizen heel goed. Maar dat maakt dat er weinig verse lucht in de kamer wordt toegelaten. Dit is een risicofactor voor CO-vergiftigingen. Nochtans moet in elke kamer waar een verwarmingstoestel staat dat lucht verbruikt uit de kamer, voldoende verse lucht aangevoerd worden. Een tekort aan verse lucht (zuurstof) zorgt voor CO-vorming in de kachel.
Problemen met toestellen
Op de eerste plaats komen nog steeds de toestellen voor productie van warm water. Dit zijn de keuken- en badgeisers. Zij zijn in 26,5 % van de gevallen de oorzaak van de CO-vergiftiging. Oudere toestellen zijn minder veilig dan de nieuwe alternatieven.
Problemen met rookgasafvoer of schoorsteen
In Vlaanderen zijn er heel wat problemen met schoorstenen. Veel huizen hebben nog schoorstenen die gebouwd zijn voor toestellen op kolen. In veel van deze huizen staat nu echter een hoog rendementstoestel dat op gas of mazout is aangesloten. De schoorstenen zijn dus niet meer aangepast aan de noden van het nieuwe toestel. Ook het onderhoud van de schoorsteen is belangrijk.
Ongunstige weersomstandigheden
Tussen november en april stelt men het grootste aantal ongevallen door CO-vergiftiging vast. Voornamelijk tijdens zachte herfst-, winter- of lentedagen (windstil, mistig weer) kan de trek in de schoorstenen negatief beïnvloed worden door de wind en het weer. Dit kan een terugslag van de verbrandingsgassen veroorzaken in de ruimte van de toestellen aangesloten op een rookgasafvoer.
Tijdens het weerbericht wordt aan de hand van een gevarendriehoek (met uitroepteken) duidelijk aangegeven dat het 'slecht weer is' voor CO-vergiftigingen. Dit wil zeggen dat het weer een bijkomende risicofactor is. Dit wil echter niet zeggen dat CO-vergiftigingen alleen veroorzaakt worden door het weer. Indien er in huis reeds een paar risicofactoren aanwezig zijn, kan het weer een doorslaggevende factor zijn, waardoor nu wel een CO-vergiftiging ontstaat.
Menselijk gedrag
Wanneer je een toestel gebruikt voor een doel waar het niet voor bestemd is of wanneer je er op een verkeerde manier mee omgaat, kan een CO-risico ontstaan. We geven alvast enkele voorbeelden.
- De bijverwarming (verplaatsbare toestellen) te lang laten branden.
- De oven als verwarming gebruiken.
- Langdurig gebruik van een keukengeiser zonder schoorsteenaansluiting, voor douche of bad.
- Een te krachtig toestel in een te kleine ruimte op een te lage stand zetten.
- Met tochtstrips alle kieren afsluiten.
- Slecht of geen onderhoud van toestellen en schoorsteen.
- Afdichten van ventilatieroosters omwille van de koude.
- Een bloempot op het gasfornuis als verwarming van de ruimte gebruiken.
- 'Bricoleren'.
Top >
Hoe ontstaat CO?
- CO ontstaat bij een onvolledige of slechte verbranding van alle brandstoffen, bv. steenkool, gas, stookolie, petroleumcokes, hout, pellets, ...
- CO ontstaat daar waar de vlammen aanwezig zijn. Dit is steeds in de ruimte waar het (water-) verwarmingstoestel staat. Bij centrale verwarming is enkel de ruimte waar de ketel staat van belang. Enkel daar kan CO ontstaan.
- Bij radiatoren of elektrische verwarmingstoestellen kan er dus geen CO ontstaan omdat er geen vlam aanwezig is.
- Maar... CO kan ook door kieren van de schoorsteen komen (bv. in de slaapkamer) of door plafonds, vloeren, ...
CO kan ook, samen met verbrandingsgassen, uit een aanpalend lokaal komen. Op die manier kan CO uiteraard ook in kamers terechtkomen waar geen vlam brandt.
Top >
Bronnen van CO
- In de woning: de verwarmingstoestellen, warmwatertoestellen, ovens en fornuizen die werken op basis van brandstoffen (steenkool, gas, stookolie, hout, ...), bv. gasgeiser en gaskachel, kolenkachel, mazoutkachel, houtkachel, allesbrander, butaan- en propaangastoestel, kerosinekachel, petroleumkachel, centrale verwarming op mazout/gas, ovens, fornuizen.
- Industrie (overal waar er een verbrandingsproces is), bv. petroleumraffinaderijen, metaal, glas en keramiek, productie van papier en actieve kool, metaalindustrie, fabrieken waar men methanol, azijn, mierenzuur en metaalcarbonylen produceert, verbrandingsovens.
- Productie van verwarmingsgas. Verwarmingsgas uit natuurlijke gaslagen bevat koolstofmonoxide (CO).
- Motorvoertuigen: de uitlaatgassen van wagens, schepen en vliegtuigen bevatten CO.
- Gemotoriseerde apparaten gevoed door brandstof.
- Tabak. Hoe meer iemand rookt, hoe meer CO in het bloed. Ook wie meerookt, kan CO in het bloed hebben.
- Brand: bij brand komt ook CO vrij.
Top >
Symptomen van CO-vergiftiging
Chronische vergiftiging wordt gekenmerkt door :
- hoofdpijn;
- duizeligheid;
- misselijkheid;
- braken;
- aanhoudende vermoeidheid.
De symptomen kunnen worden geformuleerd als zeer vage, algemene klachten, waardoor een diagnose moeilijk te stellen is. Deze problemen worden dan ook niet steeds onderkend als een CO-vergiftiging, maar verward met 'griep' of een voedselvergiftiging.
Acute vergiftiging is een korte blootstelling aan een relatief hoge concentratie CO. Het is een ernstige vergiftiging, waarbij opname noodzakelijk is. Indien het lichaam aan zeer hoge concentraties CO blootgesteld wordt, kan er onmiddellijk een ademhalingsstilstand volgen. Indien het slachtoffer de gevaarlijke zone niet verlaat of geholpen wordt, treden volgende symptomen op:
- zwakte;
- problemen om zich voort te bewegen;
- verwardheid;
- bewusteloosheid;
- braken;
- coma;
- dood.
Kinderen zijn, bij eenzelfde concentratie, gevoeliger voor CO-vergiftiging en de gevolgen zijn bij hen ook ernstiger!
Top >
Alarmsignalen
- Verschillende personen die op dezelfde plaats zijn of waren en dezelfde klachten vertonen.
- Huisdieren die vreemd doen: honden en katten zoeken naar verse lucht, vogels vallen van hun stokje...
- Klachten bij bepaalde activiteiten of op bepaalde tijdstippen, bv. wanneer men doorgaans geen last heeft van de symptomen, maar wel steeds wanneer men een bad genomen heeft.
- Het verdwijnen van de klachten als men een bepaalde plaats verlaat. Wanneer hoofdpijn en duizeligheid steeds afnemen of helemaal verdwijnen wanneer men die plaats verlaat, kan dit wijzen op CO-vergiftiging.
- Roetafzetting. CO ontstaat bij een slechte, onvolledige verbranding. Bij dit type verbranding wordt eveneens roet gevormd. Op, rond en boven de gasgeisers en op wanden kunnen soms zwarte vlekken ontstaan. Deze roetafzetting kan je zien op de witte buitenmantel van de gasgeiser en op de venstertjes van de kachel.
- Gele in plaats van blauwe vlammen. Wanneer je verwarmt met aargas, butaan, propaan en mazout, zijn de vlammen normaal blauw. Gele vlammen wijzen op slechte verbranding.
- Abnormaal hoge vochtigheid in het huis kan ook wijzen op de aanwezigheid van CO. Je kan dit merken aan condens op de ramen, loskomend behangpapier, afschilferende verf, typische vochtgeur en soms zelfs schimmel.
- De geur van verbranding. Dit is een signaal dat er verbrandingsgassen in de kamer aanwezig zijn en er dus een risico op CO is.
Dit zijn echter enkel alarmsignalen. Zelfs als ze er niet zijn, kan er een risico op CO-vergiftiging bestaan!
Top >
CO-vergiftiging voorkomen
Zorg voor verse lucht
- Plak niet alle kieren van ramen en deuren dicht.
- Voorzie in de plaatsen waar een toestel staat een niet afsluitbaar rooster onderaan in de deur of in de muur.
- Voorzie bij een keukengeiser een luchttoevoer en afvoer in de buitenmuur.
- Bespreek de plaats waar de droogkast en dampkap worden opgesteld met een specialist.
Gebruik het toestel op de juiste manier- Gebruik keukengeisers enkel voor de gootsteen.
- Vermijd de aankoop van tweedehandstoestellen.
- Raadpleeg steeds een vakman voor:
- de aankoop van een toestel;
- het bepalen van de grootte en het vermogen van het toestel;
- de installatie van het toestel;
- het onderhoud van het toestel;
- het vervangen van kapotte ruitjes bij kachels;
- het jaarlijks onderhoud van de centrale verwarmingsketel.
- Verwijder of verplaats nooit de CO-beveiliging of gelijk welke andere beveiliging van het toestel.
- Gebruik geen verplaatsbare toestellen, tenzij elektrische.
- Doe de klep naar de schoorsteen bij een open haard en hout- en kolenkachel nooit volledig dicht.
- Laat de luchtklep van het toestel voldoende open.
- Laat bij gebruik na een rustperiode de kachel goed doorbranden om de rookgasafvoer te laten opdrogen en beter te doen trekken.
- Gebruik de gepaste brandstof.
Zorg voor een goed werkende rookgasafvoer- Laat de schoorsteen jaarlijks vegen en controleren. Dit voorkomt dat roet, bladeren, vogelnesten, losgekomen bakstenen je schoorsteen verstoppen.
- Gebruik geen doe-het-zelf reinigingsblokken.
- Beperk bochten en horizontale delen in de schoorsteen of rookgasafvoer. Hoe minder hoe beter.
- Herstel scheuren en barsten in de schoorsteen of rookgasafvoer.
- Laat een vochtige schoorsteen nakijken.
- Voorzie een controleluik bovenaan in de schoorsteen.
- Zorg ervoor dat de rookgasafvoer hoog genoeg is en niet gehinderd wordt (bijv. door bomen, gebouwen, ...).
- Sluit enkel apparaten op dezelfde brandstof aan op hetzelfde schoorsteenkanaal.
- Sluit geen droogkast of dampkap aan op een schoorsteen waar reeds een ander toestel op aangesloten is.
Controleer je toestel
- Controleer of de vlam blauw is bij een gastoestel. Een oranje of gele kleur betekent een onvolledige verbranding en risico op CO. Contacteer in dat geval zeker een vakman.
- Controleer of er aan het toestel sporen van roest of roet zijn. In dat geval is er een probleem.
- Leeg bij kolen- en houtkachels de aslade dagelijks.
- Laat de centrale verwarmingsketel (mazout) jaarlijks onderhouden en tweejaarlijks voor gas.
Vermijden
- De auto laten draaien in een gesloten garage. Hierdoor kan heel snel een levensgevaarlijke concentratie CO ontstaan.
- Een barbecue in de garage of veranda gebruiken, zelfs met de deur open. Gebruik een barbecue enkel in open lucht.
- Stroomgeneratoren of andere apparaten aangedreven door een motor (anders dan elektrisch) binnenshuis gebruiken. Ze kunnen CO produceren. Indien dit toch nodig is, voorzie dan een hele goede luchttoevoer en afvoer.
Top >
