Veilig vrijen
Praten
Seksueel overdraagbare aandoeningen of SOA's
Niet alle seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's) kunnen worden genezen.
Voorbehoedsmiddelen
Alle hierna besproken voorbehoedsmiddelen helpen zwangerschap voorkomen. Maar alleen het condoom voor mannen en het vrouwencondoom beschermen ook tegen besmetting met seksueel overdraagbare aandoeningen. In ieder geval toch de meeste. Want sommige SOA's kunnen worden overgedragen door blaasjes of wondjes buiten de vagina (bv. in de mond).
Het mannencondoom
Het is gewoon te koop in de supermarkt of in een automaat in een café of jeugdclub. Er is geen doktersvoorschrift voor nodig.
Er is niets mis met altijd een condoom op zak te hebben. Bewaar een condoom beter niet in je portefeuille of broekzak, omdat het hierdoor beschadigd kan geraken. Loop er ook best niet te lang mee rond. Een condoom heeft immers een vervaldatum, die vermeld staat op elke individuele verpakking.
Hoe werkt het?
Een condoom is een elastisch, rubberen hoesje dat over de stijve penis van de jongen wordt gerold vóór hij bij het meisje naar binnen gaat. Het vangt het sperma op, zodat dit niet in de vagina terechtkomt en zo wordt zwangerschap voorkomen. Voorwaarde is wel dat het condoom wordt aangebracht vóór de penetratie, omdat ook het voorvocht (vóór de eigenlijke zaadlozing) al zaadcellen kan bevatten.
Vrijen met een condoom voelt niet hetzelfde als vrijen zonder, maar een condoom is zo dun dat het voldoende prikkels doorlaat. Bovendien is het een gedeelde verantwoordelijkheid om veilig te vrijen.
Het condoom biedt een goede bescherming tegen zwangerschap, op voorwaarde dat hij juist gebruikt wordt. Lees daarvoor aandachtig de bijsluiter. Bovendien is het de enige vorm van anticonceptie die ook beschermt tegen SOA's. Veilig vrijen betekent dus dat altijd een condoom gebruikt wordt, eventueel aangevuld met een ander voorbehoedsmiddel.
Een condoom gebruiken is niet moeilijk. Toch kan op voorhand oefenen geen kwaad. Jongens hebben alles bij de hand voor een testje (probeer eens een condoom uit bij het masturberen). Meisjes kunnen makkelijk aan de slag met een bezemsteel of een ouderwetse banaan.
Hoe kiezen?
Condooms zijn er in verschillende dikten en kleuren. Een condoom met glijmiddel vergemakkelijkt de penetratie. Grappige condooms, bv. in de vorm van een stripfiguurtje, bieden meestal onvoldoende bescherming. Ze zijn niet geschikt als voorbehoedsmiddel. Een condoom is van elastisch rubber, het rekt mee en zit altijd perfect.
Fabeltjes
Het vrouwencondoom
Het vrouwencondoom ziet er helemaal niet uit als het mannencondoom, al is het principe wel hetzelfde. Het sperma wordt door het condoom opgevangen, zodat het niet in de vagina terechtkomt en zwangerschap wordt voorkomen. Net als het gewone condoom biedt het bescherming tegen zwangerschap en SOA's, waaronder ook aids.
Hoe werkt het?
Het vrouwencondoom is een doorzichtig zakje met twee ringen. De binnenring wordt samen met het zakje ingebracht in de vagina. De buitenste ring blijft uit de vagina en wordt over de schaamlippen geschoven. Het voordeel is dat het meisje dit op voorhand kan inbrengen, al blijft het uiteraard de zaak om er op voorhand over te praten en samen de keuze te maken. Een vrouwencondoom inbrengen kan in het begin wat moeite kosten. Een ander nadeel is dat het soms kraakt en ritselt. Bovendien kan de penis makkelijk naast het condoom schuiven waardoor dit voorbehoedsmiddel wat minder veilig is. Het is ook duurder dan een mannencondoom en vaak enkel op bestelling te krijgen.
De pil
Het bekendste en populairste voorbehoedsmiddel is ongetwijfeld de anticonceptiepil, kortweg de pil. Een meisje dat op een correcte manier de pil slikt, heeft bijna 100 % zekerheid dat ze niet ongewenst zwanger zal geraken.
Jammer genoeg biedt de pil geen enkele bescherming tegen SOA's. Hiervoor is alleen een condoom afdoende. Hoe kiezen?
Een pil vergeten? Enkel voordelen?
Hoe werkt het?
De pil werkt op basis van kunstmatige hormonen die gelijkaardig zijn aan de natuurlijke vrouwelijke hormonen. De vrouwelijke hormonen (oestrogeen en progestageen) zorgen ervoor dat er elke maand een eitje begint te rijpen in de eierstokken. Na twee weken is dit eitje klaar en 'springt' het uit de eierstok. Via de eileider daalt het af naar de baarmoeder. Onderweg kan het eitje bevrucht geraken. Als dit niet gebeurt, volgt na twee weken een bloeding. Een meisje is het meest vruchtbaar twee weken vóór haar menstruatie.
De pil werkt op drie manieren.
De pil is enkel op doktersvoorschrift verkrijgbaar. De pil van een vriendin of je moeder meegebruiken, is geen goed idee. Ieder lichaam is anders. Er bestaan pillen met een hogere of lagere dosis hormonen. De huisarts zal een pil voorschrijven die het beste bij jou past om onprettige neveneffecten als hoofdpijn of gewichtstoename te voorkomen.
Hoe gebruiken?
Onbezorgd genieten van seks kan voor een meisje alleen als ze zeker weet dat ze niet zwanger zal geraken. De pil biedt die garantie. Bovendien zijn er nog andere voordelen, zoals lichtere en minder pijnlijke menstruatie en afname van acne. Al deze voordelen doen bijna vergeten dat de pil één groot nadeel heeft: ze beschermt op geen enkele wijze tegen SOA's, dus ook niet tegen aids. Praat met je partner over veilig vrijen, ook als je als meisje de pil neemt, en gebruik een condoom als één van beiden eerder seksuele betrekkingen had met iemand anders.
De prikpil
Wie slordig is in het dagelijks nemen van de pil, kan ook kiezen voor de prikpil. Dit is een hormooninjectie die de huisarts elke drie maanden toedient en die jou beschermt tegen zwangerschap.
Het hormoonstaafje
Hoe werkt het? Elke dag de pil slikken, vinden sommige meisjes en vrouwen een grote opgave. Wie de zekerheid van de pil verlangt, maar een gebruiksvriendelijkere versie zoekt, kiest voor een hormoonstaafje. Dit is een staafje ter grootte van een lucifer zonder kop. Het wordt onder plaatselijke verdoving onder de huid aangebracht, aan de binnenkant van de bovenarm. Voor- en nadelen
De vaginale ring
Hoe werkt het? De naam zegt het zelf: een ring die in de vagina ingebracht wordt en die vier weken lang beschermt tegen zwangerschap. De ring verspreidt continu een lage dosis hormonen. Omdat de vaginawand veel bloedvaten bevat, worden de hormonen rechtstreeks opgenomen in de bloedbaan, waardoor een veel lagere dosis volstaat dan bij de pil. Verder hoef je er niet elke dag aan te denken. Je brengt de ring zelf in en na drie weken kun je hem makkelijk verwijderen. Dan is er een ringvrije week, waarin een bloeding optreedt. Na deze periode breng je opnieuw een ring aan voor een periode van drie weken. Voor- en nadelen
De pleisterpil
Hoe werkt het?
Voor- en nadelen
Een kleefpleister die beschermt tegen zwangerschap, dat is de pleisterpil. De pleister scheidt hormonen af die via de huid in het lichaam worden opgenomen. Eén keer per week breng je een pleister aan op bovenarm, bovenlijf, onderbuik of bil en dit drie weken na elkaar. De vierde week is pleistervrij. Dan heb je een lichte menstruatie.
Het spiraaltje
Hoe werkt het?
Een spiraaltje is een klein, ankervormig voorwerp dat door een arts in de baarmoeder wordt geplaatst. Het spiraaltje zorgt ervoor dat een bevruchte eicel zich niet kan innestelen. Vanaf het ogenblik dat het wordt geplaatst, beschermt het spiraaltje tegen zwangerschap. Het wordt ingebracht door een gynaecoloog en kan vijf jaar blijven zitten.
Voor- en nadelen
Het hormoonspiraaltje
Hoe werkt het?
Naast het gewone spiraaltje bestaat er ook een hormoonspiraaltje. Net als bij de pil zorgt dit hormoon ervoor dat het slijm in de baarmoeder ontoegankelijk wordt voor zaadcellen. Het verschil is dat de hoeveelheid hormoon die in het bloed komt veel kleiner is dan bij de pil. Het hormoonspiraaltje is heel betrouwbaar als bescherming tegen zwangerschap, omdat het de doeltreffendheid van de pil combineert met die van het spiraaltje. Ook het hormoonspiraaltje kan vijf jaar blijven zitten.
Natuurlijke methoden
Alle natuurlijke methoden van anticonceptie zoals de kalendermethode, temperatuurmethode, methode volgens Billings en Natural Family Planning zijn erop gericht geen geslachtsgemeenschap te hebben op vruchtbare dagen. Belangrijk is dus dat je die dagen in de cyclus leert herkennen. Per cyclus zijn er in principe zes dagen waarop men zwanger kan geraken: de dag van de eisprong en de vijf dagen ervoor. Op het tijdstip van de eisprong doen zich belangrijke veranderingen voor, bv. in lichaamstermperatuur, in het hormoonpatroon en in de doorlaatbaarheid van het baarmoederhalsslijm. Om deze methode betrouwbaar te leren toepassen, worden door sommige organisaties cursussen georganiseerd.
Hoewel een combinatie van natuurlijke methoden redelijk betrouwbaar is, wordt ze toch niet aanbevolen voor jongeren. Natuurlijke anticonceptie vergt immers voldoende vertrouwdheid met het lichaam, ervaring en discipline.
Sterilisatie
Hoe werkt het?
Sterilisatie is de meest ingrijpende vorm van anticonceptie. Bij sterilisatie worden de kanaaltjes waar bij een man de zaadcellen, bij een vrouw de eicellen doorheengaan, onderbroken. Bij een vrouw gaat de menstruatie gewoon door en een man kan zaadlozingen blijven hebben, alleen zitten in het sperma geen zaadcellen meer. Sterilisatie heeft geen invloed op de erectie of het verlangen naar seks. De kans dat een jongere kiest voor deze ingreep, is bijzonder klein. Een sterilisatie is moeilijk ongedaan te maken. Het wordt eerder toegepast bij koppels die geen kinderen meer willen. Ook al is het een effectieve bescherming tegen zwangerschap, geslachtsziekten worden er niet mee tegengehouden.
Ongelukje?
De noodpil
Wie toch seks had zonder voorbehoedsmiddel of zijn anticonceptiemiddel verkeerd gebruikte, kan het risico op een zwangerschap verkleinen door de noodpil te nemen. Ook wie niet zeker is van het gebruikte voorbehoedsmiddel (het condoom is afgegleden of gescheurd en er is sperma gemorst in of rond de vagina, één of meerdere pillen vergeten in te nemen of bij last van braken of hevige diarree), kan alsnog de noodpil nemen.
Hoe werkt het?
Net als de gewone pil, bevat de noodpil kunstmatig hormoon. Dit zorgt ervoor dat de eisprong stopt of wordt uitgesteld en verhindert dat een eitje wordt bevrucht of dat het zich innestelt in de baarmoeder. De noodpil veroorzaakt dus geen abortus.
Een reddingsboei
Zoals de naam het zegt, is de noodpil enkel voor in geval van nood. Het is geen standaard voorbehoedsmiddel. Wie na een vrijpartij het risico op zwangerschap loopt, kan dit nog voorkomen door zo snel mogelijk de noodpil te nemen. Je hebt 72 uur (drie dagen) de tijd. Hoe sneller je na het seksueel contact de noodpil neemt, hoe groter de kans dat je een zwangerschap nog kunt voorkomen. De noodpil beschermt enkel in geval er iets is misgelopen in de afgelopen 72 uur, dus niet voor de periode die daarop volgt, tot aan de volgende menstruatie. Bij een nieuw seksueel contact in deze periode, is een voorbehoedsmiddel noodzakelijk.
Vrij verkrijgbaar
De noodpil is vrij te koop in de apotheek. Er is geen doktersvoorschrift nodig. Voor jongeren onder de 21 is de noodpil zelfs gratis. De apotheker zal wel aanraden om een afspraak te maken met de huisarts om een voorbehoedsmiddel voor de toekomst te bespreken. Keer op keer vertrouwen op de noodpil is geen goed idee vermits een anticonceptiemiddel betrouwbaarder is als bescherming tegen zwangerschap.
Toch zwanger?
Blijk je toch zwanger, dan kun je daarover praten met mensen uit je omgeving die je vertrouwt of met professionele hulpverleners zoals het jongerenadviescentrum of de CRZ-luistertelefoon. Je kunt hen contacteren, gewoon om de eerste emoties te ventileren, of om verdere informatie of hulpverleningsadressen aan te vragen. Gespecialiseerde centra helpen bij het nemen van een beslissing: het uitdragen of afbreken van de zwangerschap.
De luistertelefoon is elke dag bereikbaar tussen 18 en 22 uur via het nummer 078 15 30 45.
Het adres van het JAC in de buurt vind je op www.jac.be.
Folder
