HomeActueelStandpuntenStandpunten 2021

Nieuwe kwetsbaren, nieuwe aanpak

We staan aan de vooravond van Rerum Novarum. 130 jaar geleden bracht paus Leo XIII de encycliek met dezelfde naam uit, als antwoord op een drastisch veranderende samenleving. De industrialisering had tot nieuwe vraagstukken geleid, en die vroegen om een nieuwe, frisse aanpak – of in het Latijn: Rerum Novarum.

Sindsdien is het de dag waarop we in onze beweging kijken naar hoe onze samenleving draait. In welke omstandigheden moeten mensen werken, wonen, zich ontspannen, kortom: leven. En vooral, wat daaraan moet verbeteren. Want 130 jaar na datum komen er iedere dag nieuwe problemen, vragen en uitdagingen naar boven. En steken oude nog regelmatig de kop op.

Net zoals vorig jaar op Rerum Novarum wordt ons leven vandaag nog beheerst door corona. Het C-woord dat iedereen zo beu is, maar tegen wil en dank nog altijd erg aanwezig is. Al meer dan een jaar moeten we leven met corona. Gelukkig kon wie dat nodig had – of nodig heeft – terugvallen op het robuuste systeem van de sociale zekerheid. Voor velen is het de airbag die de grootste klap opvangt.

De sociale zekerheid verhindert dat mensen in armoede belanden. Wie ziek werd of het werk verloor, kon een beroep doen op een ziekte-uitkering of een werkloosheidsuitkering. Meestal toch, want ondanks ruim 75 jaar bouwen aan de sociale zekerheid, vallen er toch nog mensen uit de boot.

Over die mensen moeten we het even hebben. Want corona legt een grote ongelijkheid bloot. Te veel mensen die door corona hun werk verloren, vallen ofwel door de mazen van het net, ofwel op een te lage uitkering om uit de armoede te blijven. Omdat ze een baan hadden met een schimmig statuut. Denk aan flexijobbers, maar ook freelancers, platformmedewerkers, deeltijdse werknemers, werknemers die tegen het minimumloon werken of studenten met een bijbaantje. Zij kunnen slechts rekenen op een laag vervangingsinkomen, of helemaal niets. Denk ook aan langdurig zieken, of mensen die maanden nadat ze besmet raakten met het coronavirus nog steeds niet volledig hersteld zijn. Bovendien bleek preventie op zovele plaatsen ondergewaardeerd. Er is een groep nieuwe kwetsbaren ontstaan, mensen die tot voor de coronacrisis vaak nog net het hoofd boven water konden houden, maar nu in armoede of schulden dreigen terecht te komen.

Die nieuwe kwetsbaren leggen de pijnpunten bloot. De laatste jaren worden de fundamenten van onze sociale zekerheid voortdurend ondergraven. Steeds meer onderdelen worden aan de sociale zekerheid onttrokken, waardoor die uitgehold wordt en onvoldoende gefinancierd wordt. Een ondermaatse bescherming is het logische gevolg, zeker voor hen die dat het meest nodig hebben.

Net zoals bij de publicatie van de encycliek Rerum Novarum in 1891 staan we nu op een moment waarop we keuzes moeten maken. Corona haalde onze samenleving door elkaar en toonde ons waar het fout zat. Nu we stilaan uitzicht krijgen op een ‘samenleving na corona’, hebben we de kans om de dingen die scheef zitten weer recht te trekken.

We moeten kiezen hoe we omgaan met elkaar en met onze natuurlijke omgeving. Waar we met onze maatschappij naartoe willen en waarin we willen investeren. Als we niet willen dat nog meer mensen in armoede terechtkomen, moeten nepstatuten en kunstgrepen om geen bijdrage aan de sociale zekerheid te hoeven betalen, onverwijld een halt worden toegeroepen. En moeten we alle inkomens eerlijk, naar draagkracht laten bijdragen.

Een solidaire samenleving die de mens centraal stelt en die kwaliteit van leven vooropstelt, kan niet zonder sociale zekerheid. Tijd voor een nieuwe, rechtvaardige, duurzame aanpak. In de geest van Rerum Novarum.

Luc Van Gorp, voorzitter CM
Marc Leemans, voorzitter ACV
Peter Wouters, voorzitter beweging.net