HomeVoor professionelenPersPersberichten 2018

Verontrustende toename van langdurig gebruik zware pijnstillers


Persbericht 18 oktober 2018

Het aantal gebruikers van opioïden – sterke pijnstillers afgeleid van morfine – is op zeven jaar tijd met 32 procent gestegen. Voor pijnbestrijding bij kankerpatiënten zijn deze geneesmiddelen zeer effectief. Maar ze worden ook steeds meer ingezet voor behandeling van chronische pijn die niet het gevolg is van kanker, zoals gewrichtspijn, zenuwpijn of lage rugpijn. En dan zijn opioïden niet onschuldig. 

Het aantal CM-leden dat minstens één verpakking opioïden afhaalde bij zijn apotheker, steeg tussen 2010 en 2017 van 304.000 naar 402.000. Dat is ondertussen meer dan één op de elf. 8 procent van de gebruikers zijn kankerpatiënten. 92 procent gebruikt opioïden voor de behandeling van pijn die niet het gevolg is van kanker. 

‘Voor de behandeling van pijn bij kankerpatiënten adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie in 1987 al om te werken met een trappensysteem’, zegt CM-voorzitter Luc Van Gorp. ‘Het startpunt is steeds klassieke pijnmedicatie als paracetamol. Indien nodig stappen artsen geleidelijk aan over naar zwaardere medicatie, waarbij opioïden de hoogste en laatste trap zijn. Opioïden in langzaam toenemende dosissen zorgen bij veel kankerpatiënten voor adequate behandeling van pijn en meer comfort.’ 

Echter, het gebruik van opioïden voor de behandeling van chronische pijn bij niet-kankerpatiënten, is wetenschappelijk veel minder onderbouwd. Toch is er ook bij deze patiënten een serieuze toename. Uit de cijfers van CM blijkt dat die zich zowel manifesteert bij het zwak werkende opioïde tramadol (+ 36 % tussen 2010 en 2017) als bij krachtig werkende opioïden als oxycodone (+ 274 %) en fentanyl (+ 20 %). Nog meer verontrustend, meer dan één op de zeven patiënten zonder kanker gebruikt de geneesmiddelen ook gedurende een langere periode (een jaar lang minstens één verpakking per trimester). 

‘Nochtans is langdurig gebruik niet zonder risico’s’, gaat Luc Van Gorp verder. ‘Bij het gebruik van opioïden treedt vrij snel tolerantie op voor het pijnstillend effect. Langdurig gebruik, de dosis verhogen of een nog sterkere variant voorschrijven, verhogen het risico op bijwerkingen, verslaving en misbruik. Bijwerkingen zijn onder meer sufheid (met risico op verkeers- en arbeidsongevallen) en verwardheid. Daarnaast kan deze medicatie de werking van andere geneesmiddelen negatief beïnvloeden. De verhouding tussen de risico’s en de baten moet steeds zorgvuldig geëvalueerd worden. De enorme toename van het opioïdengebruik in de Verenigde Staten gaat daar gepaard met alarmerend misbruik, opnames op de spoedgevallendiensten en zelfs overlijdens. Het gebruik in België is vandaag nog de helft lager dan in de VS, maar van alle landen die deel uitmaken van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) heeft ons land toch het zesde hoogste gebruik.’ 

Begin december plant het Riziv een consensusvergadering rond het rationeel gebruik van opioïden bij chronische pijn. Bedoeling is de zorgverleners te informeren over de gevaren van langdurig gebruik en richtlijnen op te stellen voor het voorschrijven van en behandelen met opioïden. ‘Onze cijfers tonen dat dit meer dan ooit nodig is’, besluit Luc Van Gorp . ‘Opioïden kunnen soms helpen bij de behandeling van chronische pijn die niet het gevolg is van kanker, maar met grote voorzichtigheid. Ze worden het best zo kort mogelijk gebruikt en enkel bij falen van alle andere opties. De aanpak van chronische pijn mag zich nooit beperken tot behandeling met geneesmiddelen. Een globale aanpak met ook kinesitherapie, stressmanagement, slaaphygiëne of cognitieve gedragstherapie zullen veel meer effect hebben dan zomaar geneesmiddelen voorschrijven.’ 

Bijlagen: Grafieken en tabellen

Meer info: Dieter Herregodts, persverantwoordelijke CM, 0475 86 36 71