HomeZiekteKlachten en ziektenSlaap-waakritmestoornissen

Welke soorten bestaan er?

Er bestaan verschillende soorten slaap-waakritmestoornissen. Sommige gaan na verloop van tijd voorbij, anderen kunnen op termijn een langdurig probleem worden. 

Slaap-waakritmestoornissen worden onderverdeeld in: 

  • stoornissen door externe oorzaken (bv. jetlag of bij ploegenarbeid), waarbij je tijdstippen van slapengaan en opstaan afwijken van de slaap-waaktijden die je biologische klok aangeeft;
  • stoornissen door een verstoring van je biologische klok zelf.

In deze laatste groep onderscheiden we onderstaande stoornissen.

Vertraagde slaapfasestoornis (extreme avondmensen)

Bij een vertraagde slaapfase verloopt je slaappatroon minstens twee uur later dan een klassiek of sociaal wenselijk slaappatroon. Je gaat dan het liefst laat naar bed en staat het liefst laat op. 

Als je je eigen slaapschema zou mogen volgen, heb je geen probleem om in slaap te vallen, zijn de kwaliteit en duur van je slaap normaal en kan je overdag goed functioneren. 

Maar vaak moet je voor je werk of sociale verplichtingen opstaan op een moment dat je nog in een diepe rust verkeert. Daardoor slaap je onvoldoende, bouw je een chronisch slaaptekort op en is er sprake van een vertraagde slaapfasestoornis. 

Symptomen ervan zijn:

  • tot laat in de avond moeilijk in slaap vallen;
  • moeite hebben met opstaan voor school of werk;
  • overmatige slaperigheid en vermoeidheid overdag;
  • beperkt functioneren overdag: concentratieproblemen, geheugenproblemen, prikkelbaarheid, stemmingswisselingen. 

Naast de verstoring van de biologische klok zelf, kan ook de levensstijl een rol spelen. Denken we onder andere aan adolescenten met een typisch studentenleven. 

Daarnaast kan ook te weinig licht 's ochtends of te veel fel licht 's avonds (smartphone, tablet, computer) een vertraagde slaapfasestoornis in de hand werken. 

Vervroegde slaapfasestoornis (extreme ochtendmensen)

Bij een vervroegde slaapfase val je vroeger dan gewoonlijk in slaap (bv. tussen 6 en 9 uur ‘s avonds). Hierdoor word je ’s morgens veel vroeger dan gebruikelijk wakker (bv. tussen 2 en 5 uur ’s nachts). 

Als je je aan dit vervroegde schema kan houden, ondervind je geen problemen: de kwaliteit en de duur van je slaap zijn normaal en overdag functioneer je goed. 

Omdat je slaaptijden ongebruikelijk zijn, is het moeilijk om dit schema constant aan te houden. Heb je regelmatig in de late namiddag of ‘s avond iets te doen, dan kan dit je slaappatroon verstoren. Je hebt moeite om wakker te blijven en wordt heel slaperig. Als je ’s avonds systematisch enkele uren slaap mist en ’s morgens even vroeg wakker wordt, leidt dit na verloop van tijd tot een chronisch slaaptekort en is er sprake van een vertraagde slaapfasestoornis. 

Symptomen ervan zijn: 

  • moeite hebben om wakker te blijven tot ‘s avonds;
  • 's morgens vroeg wakker worden;
  • overmatige slaperigheid en vermoeidheid overdag;
  • beperkt functioneren overdag: concentratieproblemen, geheugenproblemen, prikkelbaarheid, stemmingswisselingen.

Vrijlopende ritmestoornis

De biologische klok volgt meestal een ritme dat iets langer is dan 24 uur. In normale omstandigheden wordt, onder invloed van licht en donker, de biologische klok teruggebracht op 24 uur. Mensen met een vrijlopende ritmestoornis hebben een slaap-waakritme dat afwijkt van het klassieke 24 uurritme. 

Deze stoornis komt vrijwel uitsluitend voor bij blinde mensen. Door het ontbreken van licht en donker wordt hun biologische klok niet gecorrigeerd naar een ritme van 24 uur. De slaaptijden verschuiven dan elke dag naar een wat later tijdstip. Hun ritme loopt sommige periodes wel en andere periodes niet gelijk met dat van andere mensen.

Onregelmatig slaap-waakpatroon

Bij een onregelmatig slaap-waakritme ontbreekt een duidelijk patroon. De slaap is vaak versnipperd waarbij kortere slaapperioden over 24 uur verspreid worden. De totale slaaptijd kan normaal zijn, maar het slaappatroon lijkt eerder op dat van een baby. 

Deze slaapstoornis komt voor indien de hersenen niet volledig normaal functioneren (bv. door een hersenletsel na een ongeval, bij personen met een mentale handicap of dementerende ouderen).

Vaak speelt ook het ontbreken van een duidelijke licht-donkercyclus een rol in het ontstaan ervan.

Veelgestelde vragen

Bronnen: Leerboek slaap en slaapstoornissen (uitg. Acco) en www.chronomed.nl, bewerkt door dokter Elise Rummens, preventie-arts CM

Ga ook naar


CM-diensten en -voordelen