Ook dit is CM: Dementie gezien door een VR-bril
Wat gaat er om in het hoofd van iemand met dementie? De interactieve VR-tool Into D’mentia geeft een inkijk. CM en de Expertisecentra Dementie laten zorg- en onderwijsinstellingen kennismaken met die unieke beleving.
‘Goede zorg vertrekt altijd vanuit de vraag: begrijp ik de ander goed en begrijp ik hoe die in de wereld staat?’ zegt Benjamin Vandervoort, directeur van CM. ‘Bij dementie is dat een extra uitdaging. De gedachtegang van een persoon met dementie kan totaal anders zijn dan je zelf zou verwachten. Dat kan leiden tot misverstanden, frustratie en onbegrip. Wie beter kan aanvoelen hoe iemand met dementie een situatie beleeft, kan ook anders communiceren en handelen. Vanuit die gedachte ontstond het idee om virtual reality in te zetten.’
Levensecht
CM vond de technologie bij de Stichting Into D’mentia in Nederland. De toepassing werd uitgebreid getest in de woonzorgcentra van Ocura in Limburg. Zorgprofessionals zetten een VR-bril op en stapten ongeveer twintig minuten in een levensechte situatie, bekeken vanuit het perspectief van een persoon met dementie.
‘Zo’n 75% van alle deelnemers gaf nadien aan dat ze in de praktijk de zorg anders gingen aanpakken vanuit een beter inzicht. De ervaring is confronterend en net daardoor heel leerrijk,’ stelt Vandervoort. ‘Sommige mensen werden daar emotioneel van. Ze zeiden: ik doe dit al jaren en nu pas besef ik hoe wat ik zeg bij een persoon met dementie kan binnenkomen. Dat kan schuldgevoelens oproepen omdat zorgverleners plots ervaren dat iets wat ze met de beste bedoelingen deden een ander effect kon hadden.’
Elke persoon is anders
Daarom is de nabespreking een essentieel onderdeel van Into D’mentia. Deelnemers krijgen de ruimte om hun ervaring te verwerken en te bespreken hoe ze hun nieuwe inzichten kunnen meenemen naar de werkvloer.
Mogelijke negatieve emoties zijn de reden waarom mantelzorgers nog niet in het project betrokken worden. Vandervoort: ‘We bekijken de mogelijkheden daaromtrent. Vast staat dat als we het aanbieden aan mantelzorgers, dat altijd zal gebeuren met passende begeleiding en ondersteuning.’
Gedrag dat voor een zorgverlener moeilijk te begrijpen is, kan ineens in een ander perspectief komen te staan.
Benjamin Vandervoort
In een klassieke opleiding krijg je richtlijnen, maar de impact van dementie zelf voelen, is een heel andere ervaring.
Ruth Meekers
Kan een VR-simulatie werkelijk tonen hoe het voelt om dementie te hebben? ‘We mogen niet pretenderen dat je na twintig minuten met een VR-bril elke persoon met dementie begrijpt. Elke persoon is anders’, benadrukt Vandervoort. ‘De kracht zit hem in het ervaren van situaties die anders moeilijk invoelbaar zijn. Gedrag dat voor een zorgverlener moeilijk te begrijpen is, kan ineens in een ander perspectief komen te staan.’
Van proefproject naar heel Vlaanderen
De resultaten van het proefproject overtuigden CM om Into D’mentia breder in te zetten. Het vond in de Expertisecentra Dementie een ideale partner. Het aanbod wordt nu over heel Vlaanderen aangeboden aan zorgprofessionals en mensen die studeren voor een zorgberoep, zoals studenten verpleegkunde en zorgkunde.
‘De belangstelling is groot. Ook lokale besturen tonen interesse’, stelt Vandervoort. ‘Zorg- en onderwijsinstellingen kunnen kiezen voor een eenmalige workshop, begeleid door de Expertisecentra Dementie, of voor een langer traject met een licentie. Bij zo'n licentie worden mensen binnen de instelling opgeleid om de VR-beleving te begeleiden.’
‘De VR-beleving geeft inspiratie, inzicht en begrip. Maar de kracht zit nog altijd in de zorg die daarna wordt gegeven’, besluit Vandervoort. ‘De kracht van onze maatschappij zit in hoe we voor elkaar zorgen en elkaar niet loslaten. Technologie kan een hulpmiddel zijn, maar finaal gaat het nog altijd over mensen die zorgen voor mensen.’
Ruth Meekers is ergotherapeute in WZC Ocura in Montenaken. Zij testte de VR-beleving uit. Hoe kwam dat bij haar binnen en leverde het nieuwe inzichten op?
Hoe heb je de VR-beleving ervaren?
Ruth Meekers: ‘Ik wist vooraf niet precies wat ik kon verwachten. Ik was vooral erg benieuwd hoe men deze innovatieve technologie en de praktijk van de zorgsector gecombineerd had.
De VR-ervaring was ontzettend sterk neergezet. Ik herkende zeker de verschillende gedragingen van de persoon van dementie, en de geschetste situaties weerspiegelen perfect de dagelijkse realiteit.
Na afloop was ik er echt even stil van. De innerlijke onrust in combinatie met de overweldigende hoeveelheid externe prikkels die deze persoon ervaarde, maakte diepe indruk.
Welke nieuwe inzichten kreeg je in de leefwereld van personen met dementie?
‘Dat er innerlijk veel meer omgaat in deze personen dan we aan de buitenkant kunnen waarnemen. De constante onrust, de onzekerheid en de intense moeite die het kost om het vergeten te verbergen. Dat moet loodzwaar zijn. Ik besef nu extra hoe diep de bijbehorende eenzaamheid kan snijden.
En het heeft me ook doen beseffen dat we met een nog meer empathische en zorgzame blik naar deze doelgroep moeten kijken. Dementie is een heel diverse aandoening die zich bij ieder individu anders manifesteert.’
Wat neem je uit deze ervaring mee in je werk als ergotherapeut?
‘Het belang van nog meer persoonsgericht werken. Hoewel een muzikale activiteit erg waardevol kan zijn, besef ik nu dat zulke prikkels voor sommige bewoners al snel te veel worden. Daarom is het bijvoorbeeld belangrijk om dergelijke activiteiten niet te lang te laten duren.
Ook ben ik alerter geworden voor mijn eigen handelen. Tijdens de maaltijdbegeleiding wisselde ik voorheen nog wel eens snel een woord uit met een collega, maar daar stop ik nu bewust mee om extra prikkels te vermijden. Je mag niet over het hoofd van de persoon met dementie heen praten. Als er bijvoorbeeld overleg nodig is met een arts of mantelzorger, moet dit ofwel samen met de bewoner gebeuren ofwel volledig apart.’
Wat is volgens jou de meerwaarde van deze workshop tegenover een klassieke opleiding?
‘In een klassieke opleiding krijg je richtlijnen, maar de impact van dementie zelf voelen, is een heel andere ervaring. Ik raad deze workshop aan iedereen die met personen met dementie in contact komt aan: mantelzorgers, medewerkers in de zorg en studenten binnen zorgopleidingen. Ook bewoners zonder dementie zouden er mogelijk baat bij hebben. Zo kunnen zij bepaalde gedragingen beter begrijpen. En ik hoop dat er binnenkort ook een scenario binnen de VR-beleving komt over een persoon met dementie in een WZC. Nu bestaat het enkel over een persoon met dementie in de thuissituatie.’
Hoe kan zo’n VR-beleving bijdragen aan meer persoonsgerichte zorg en meer begrip voor mensen met dementie?
‘Onbegrepen gedrag wordt vaak bestempeld als storend, terwijl de oorzaak ergens anders ligt dan dat we denken. Vaak kunnen we dit gedrag voorkomen door onze handelingen en de omgeving aan te passen. Wij hebben immers het vermogen om ons gedrag aan te passen, bij de persoon met dementie ligt dat anders.