Wat doet deze tijd met ons mentaal welbevinden?
Waarom voelen zoveel mensen zich gespannen, opgejaagd of uitgeput? Daan Gielen, psycholoog en expert mentaal welbevinden bij het Vlaams Instituut Gezond Leven vzw, legt uit waarom de huidige tijdsgeest zo zwaar weegt en wat we eraan kunnen doen.
Af en toe een dipje hebben is normaal
Daan Gielen
‘De wereld verandert snel en stelt hoge eisen’, zegt Daan Gielen. ‘Wie goed presteert, krijgt complimenten. Maar wie faalt, krijgt vaak het gevoel dat het de eigen schuld is. Dat leidt onder andere tot studiestress bij jongeren.
Ook volwassenen voelen veel druk om te presteren en te slagen. ‘In een samenleving waar succes vaak afhangt van wat je zelf doet, lijkt falen een persoonlijke mislukking’, aldus Gielen. ‘Tegelijk zijn waarden die vroeger steun boden, zoals religie of een sterk gemeenschapsgevoel, tegenwoordig minder aanwezig.’’
‘Als we kijken naar de meest voorkomende klachten zoals angst en depressie, dan nemen die bij volwassenen niet toe’, legt Gielen uit. ‘Bij jongeren zien we al gedurende decennia wel een toename van het aantal klachten. Vooral meisjes, oudere tieners en jongeren in maatschappelijk kwetsbare situaties hebben het moeilijk. Het goede nieuws is dat erover praten geen taboe meer is.’
Wat maakt het zo moeilijk?
Wat is dé hoofdoorzaak van dat mentale onbehagen? Volgens Gielen is er niet één maar zijn er heel veel oorzaken die elkaar versterken: ‘Naast de prestatiedruk is er de digitalisering, het individualisme en de groeiende ongelijkheid op vele vlakken: inkomen, erkenning, gezondheid … Wij mensen kunnen moeilijk om met zoveel complexiteit. We houden van duidelijke problemen met duidelijke oplossingen. Maar dat werkt hier niet. Dit is een complex samenspel van oorzaken.’
Digitale prikkels: vriend of vijand?
Digitalisering speelt een dubbele rol. ‘Aan de ene kant biedt ze kansen. Jongeren kunnen via internet leren en communiceren’, zegt Gielen. ‘Voor sommigen zijn sociale media zeer zeker positief. Een manier om te ontsnappen aan een moeilijke thuissituatie bijvoorbeeld. Aan de andere kant zijn er ook gevaren. Jongeren vergelijken zichzelf met anderen, voelen zich de mindere en belanden in een negatieve spiraal. Vooral passief scrollen en de vele meldingen zorgen voor stress. Ons brein moet de hele dag door een bombardement aan prikkels verwerken. Dit geldt trouwens evenzeer voor volwassenen.’
Daan Gielen
Daan Gielen is klinisch- en gezondheidspsycholoog en stafmedewerker bij het Vlaams Instituut Gezond Leven vzw. Als expert mentaal welbevinden zet hij in op het versterken van de geestelijke gezondheid van de Vlaming via onder andere geluksdriehoek.be, Expeditie Geluk en Geluk in de klas.
Gielen pleit voor wat hij noemt mediawijsheid en digitale hygiëne. Weten hoe je verstandig omgaat met schermtijd en sociale media. Maar hij zegt ook: ‘We mogen niet doen alsof het alleen de verantwoordelijkheid is van het individu. Technologiebedrijven en beleidsmakers moeten meewerken aan de oplossing van het probleem. Dat kan door bijvoorbeeld een beveiligd platform te voorzien waar kinderen kunnen experimenteren en ervaring opdoen.’ Hij maakt de vergelijking met leren fietsen: ‘Je kan een helm opzetten en een fluohesje dragen, maar dat is niet voldoende. Er moeten ook veilige fietspaden en duidelijke verkeersborden zijn. Een gedeelde verantwoordelijkheid dus.’
Goed omringd zijn
‘Af en toe een dipje hebben is normaal’, zegt Gielen. ‘Niet iedereen die zich slecht voelt, moet naar een psycholoog. Toch is professionele hulp soms nodig, en als ze nodig is, moet ze snel beschikbaar zijn. Nu verwijzen we te gauw door naar gespecialiseerde hulp, met lange wachtlijsten tot gevolg. Als we sterker inzetten op preventie en ondersteuning, halen we druk van de ketel en maken we zorg toegankelijker voor wie die echt nodig heeft.’
De kwaliteit van sociale relaties is de beste voorspeller van een gezond leven
Daan Gielen
We moeten inzetten op gemeenschapsvorming, op sociale cohesie
Daan Gielen
Naast de individuele zorg is er werk aan de winkel op maatschappelijk niveau. ‘We moeten inzetten op gemeenschapsvorming, op sociale cohesie. Want uit langlopend onderzoek blijkt dat niet rijkdom of succes, maar de kwaliteit van sociale relaties de beste voorspeller is van een gezond leven. Niet voor niets is goed omringd zijn een onderdeel van de geluksdriehoek.’
Meer dan zorg alleen
Net als in de digitale worden we ook in de fysieke wereld gebombardeerd met prikkels. Gielen roept beleidsmakers op om verder te kijken dan de zorgsector. ‘Gezondheid moet meegenomen worden in alle domeinen: onderwijs, stedenbouw, arbeidsmarkt. We hebben nood aan veilige buurten, betaalbaar wonen en uitnodigende ontmoetingsplekken.’
Bij wijze van voorbeeld wijst hij op een fel onderschat probleem: ‘Onze sterk verstedelijkte wereld is veel te luid, blijkt uit recent onderzoek. Langdurige geluidsoverlast verhoogt stress, verstoort slaap en draagt zo bij aan mentale uitputting. Vooral mensen die al overbelast zijn en geen buffer hebben om die stress op te vangen, lijden er heel erg onder.’ Gielen pleit ervoor om ook op dit vlak bewuster om te gaan met onze omgeving: ‘Rust en contact met de natuur zijn sterke beschermende factoren.’
Praat, luister en wees mild
Waar gaat het naartoe met deze wereld? Regelrecht de dieperik in of is er toch nog hoop? ‘Als vader van jonge kinderen kan ik niet anders dan positief zijn’, lacht Gielen, ‘maar dat ben ik ook wel echt, hoor. Zorgen voor een betere wereld begint vandaag, bij elk van ons. Praat over hoe het écht met je gaat. Luister als iemand zijn hart wil luchten. Durf hulp te vragen of aan te bieden. Een vriendelijk woord of een klein gebaar kan veel verschil maken. Zorg goed voor jezelf, neem rust als je daar nood aan hebt en wees mild als het eens tegenzit.’
Van een luisterend oor tot vakantieplezier: CM is er voor jou
Mentaal goed in je vel zitten is minstens zo belangrijk als lichamelijke gezondheid. CM ondersteunt je daarbij op allerlei manieren.
Mentaal in balans
- Eerstelijns psychologische zorg: terugbetaling van sessies bij erkende psychologen;
- BloomUp: vlot online hulp van een erkende psycholoog met terugbetaling voor CM-leden.
Luisterend oor en praktische hulp
- CM-Gezondheidsacademie: infosessies en workshops over gezondheid in de brede zin van het woord;
- CM-gezondheidsconsulent: gratis persoonlijk advies over gezondheid;
- Zorglijn: gratis aanspreekpunt voor al je zorgvragen.
Blijven bewegen
- Bewegen op verwijzing: naar de beweegcoach met terugbetaling als je wordt doorverwezen door een arts;
- Sportvereniging: jaarlijkse terugbetaling van je lidgeld bij een erkende sportclub.
Rust en verbondenheid
- Gezonde Buurt: CM steunt lokale projecten die gezondheid en verbondenheid stimuleren;
- Wellness: voordelige wellnessarrangementen bij aangesloten centra.
Spelen, ontdekken en vakantieplezier
- Kazou: vakanties voor kinderen en jongeren van 7 tot 18 jaar;
- Kamp- en speelpleinvergoeding: terugbetaling van jeugdactiviteiten.